انتخاب تأمین کننده قطعات در زنجیره تأمین با استفاده از روش تلفیقیAHP-GP
فرایند تحلیل سلسله مراتبی (AHP) یکی از جامع¬ترین سیستم¬های طراحی¬شده برای تصمیم¬گیری با معیارهای چندگانه است زیرا این تکنیک امکان فرموله کردن مسئله را به¬صورت سلسله مراتبی و همچنین امکان در نظر¬ گرفتن معیارهای مختلف کمّی و کیفی را در مسئله فراهم می¬کند. این فرایند گزینه¬های مختلف را در تصمیم¬گیری دخالت می¬دهد و امکان تحلیل حساسیت نسبت به معیارها و زیر¬معیارها را دارد؛ علاوه بر این بر پایه مقایسه زوجی بنا نهاده شده است که قضاوت و محاسبات را تسهیل می¬کند و همچنین میزان سازگاری و ناسازگاری تصمیم را نشان می¬دهد که از مزایای ممتاز این تکنیک در تصمیم¬گیری چند¬معیاره است. یکی از امتیازات فرایند تحلیل سلسله مراتبی این است که ساختار و چارچوبی را به¬منظور همکاری و مشارکت گروهی در تصمیم¬گیری¬ها یا حل مشکلات مهیا می¬کند.
برنامه¬ریزی خطی آرمانی(Goal Programming)
یکی از روش¬های تصمیم¬گیری با اهداف چندگانه¬، برنامه¬ریزی آرمانی(GP) است که اول بار در دهه 1960 میلادی چارنس و کوپر ابداع کردند و ایگنیزیو و لی آن را توسعه دادند¬. این روش جزء فنون تحقیق در عملیات محسوب می شود و همان¬طور که از نام آن پیداست، در برنامه¬ریزی آرمانی تصمیم¬گیرنده برای هر هدف یک آرمان تعیین می¬کند¬. بر اساس تحقیق لئوناردو و مینت در سال 2000 ارزش افزوده تحقیق در عملیات برای مسائل عملیاتی و اجرایی به اثبات رسیده ¬است¬. به دلیل اهمیت تحقیق در عملیات و به¬منظور فعالیت در این زمینه¬، انجمن¬های حرفه¬ای در کشورهای مختلف به وجود آمده¬اند. در برنامه¬ریزی خطی آرمانی این توانایی برای تصمیم¬گیرنده ایجاد می¬شود که بتواند اهداف متضاد را به صورت معادله خطی تحت عنوان تابع هدف و از طرفی محدودیت¬های واقعی همچون بودجه خرید¬، میزان ظرفیت و غیره را تحت عنوان محدودیت¬های تأمین قطعات فرموله کند و با حل این مدل می¬تواند میزان قطعات دریافتی از هر تأمین¬کننده را طوری مشخص کند که بیشترین میزان بهینگی را فراهم آورد و میزان آرمان برای هر هدف را نیز بپوشاند¬.
تلفیق فرایند تحلیل سلسله مراتبی و برنامه¬ریزی آرمانی
انتخاب تأمین¬کننده در عمل به¬ دلیل وجود معیارها¬، روابط بین این معیارها(Trade off)¬، محدودیت¬های مختلف از جمله بودجه¬، ظرفیت و ... تضاد بین معیارها بسیار دشوار است. در این تحقیق با توجه به موارد مذکور یک روش تلفیقی از روش¬های تصمیم¬گیری چند¬معیاره و چند¬هدفه ارائه و همچنین تلفیقی از تکنیک تحلیل سلسله مراتبی و برنامه¬ریزی آرمانی برای در نظر گرفتن فاکتورهای کمّی و کیفی به¬منظور انتخاب تأمین¬کننده مناسب بررسی می¬شود¬. با توجه به این¬که انتخاب تأمین¬کننده یک مسئله چند¬معیاره است که فاکتورهای کیفی و کمّی را در¬بر می¬گیرد و بین این فاکتورها بده¬بستان وجود دارد، از تکنیک تحلیل سلسله مراتبی برای وزن¬دهی به معیارها و شاخص¬های ارزیابی استفاده می¬شود¬. از طرف دیگر به ¬دلیل وجود تضاد بین معیارهای انتخاب تأمین¬کننده و محدودیت¬های مختلف¬، انتخاب تأمین¬کننده مشکل¬تر می¬شود که در این تحقیق برای رفع این مسئله برنامه¬ریزی آرمانی در ¬نظر گرفته شده ¬است¬.
فرایند انتخاب تأمین¬کننده در این تحقیق به دو قسمت اصلی تقسیم می¬شود که متدلوژی تحقیق نیز براساس همین دو بخش اصلی ارائه شده¬است¬: 1 ) ارزیابی تأمین¬کنندگان 2) انتخاب تأمین¬کنندگان . در بخش اول¬، تأمین¬کنندگان فعال در شبکه تأمین می¬توانند با استفاده از شاخص¬های کمّی ارزیابی شوند که در این بخش می¬توان کلیه اوزان شاخص¬ها و معیارها را با استفاده از تکنیک تحلیل سلسله مراتبی به¬دست آورد¬. برای دستیابی به اهمیت هر یک از معیارها می¬توان از نرم¬افزار expert choice استفاده کرد¬. به منظور حصول اطمینان از صحیح بودن قضاوت کارشناسان در فرایند تحلیل سلسله مراتبی¬، نسبت سازگاری مقایسه¬ها حساب می¬شود؛ در صورتی که نسبت سازگاری بیشتر از 1/0 باشد، مقایسه¬های کارشناسان فاقد اعتبار مناسب است و مقایسه¬ها دوباره انجام خواهد شد و اگر نسبت سازگاری کمتر از 1/0 باشد، مقایسه¬ها از اعتبار مناسبی برخوردارند و می¬توان اوزان به¬دست آمده برای شاخص¬ها و معیارها را در مراحل بعدی به¬کار برد.
در بخش دوم با استفاده از داده¬های بخش اول و سایر محدودیت¬های شرکت¬، مدل انتخاب تأمین¬کننده فرموله می¬شود¬. محدودیت¬های مدل به دو قسمت تقسیم می¬شود:1. محدودیت¬های عادی 2.محدودیت¬های آرمانی¬.
محدودیت¬های عادی¬، بر پایه محدودیت¬های مالی، تکنولوژیکی و . . . قرار دارند که در این مدل، با توجه به بررسی وضعیت قطعه¬، قطعه¬ساز و خریدار مشخص و فرموله می¬شوند.
در محدودیت¬های آرمانی¬، خریدار خواستار آن است که مقدار به¬دست آمده برای یک معیار ارزیابی از سطح تمایل(آرمان) تعیین شده بیشتر و یا کمتر باشد که این سطح تمایل با نظرسنجی از رؤسا و مدیران آن شرکت به¬دست می¬آید.
با توجه به این¬که انتخاب تأمین¬کننده وابسته به نوع قطعه تولیدی قطعه¬ساز است و از طرفی معیارهای انتخاب تأمین¬کننده اوزان متفاوتی دارد¬، از اوزان به¬دست آمده برای معیارهای هر قطعه¬ساز به عنوان ضرایب متغیرهای آرمانی در تابع هدف استفاده می¬شود¬.
مقدار به¬دست آمده برای هر معیار ارزیابی نیز برای ضرایب فنی مدل به¬کار می¬رود. مدل برنامه¬ریزی¬شده درنهایت با استفاده از نرم افزار LINDO حل و نتایج به¬دست آمده، تحلیل می¬شود.
نتیجه¬گیری
بر¬اساس تحلیل نهایی می¬توان قطعه¬سازان برتر¬، میزان قطعات درخواستی از هر قطعه¬ساز و تغییرات میزان بهینگی تابع هدف در صورت تغییر هر یک از پارامترها¬، معیارها¬، اوزان معیارها¬، محدودیت¬ها و آرمان¬ها را مشخص کرد و با توجه به این موارد، بهترین تصمیم را گرفت. نظر به اهمیت بحث انتخاب تأمین¬کننده و تأثیرات آن بر عملکرد شرکت می¬بایست مدل¬هایی برای انتخاب تامین¬کننده استفاده شود که اهمیت نسبی و تبادل بین معیارها را در فرایند انتخاب تامین¬کننده در نظر گیرد. در بسیاری از مقالات¬، تکنیک تحلیل سلسله مراتبی برای حل این مشکل استفاده شده است و از آنجا که در این تحقیق، روش تلفیقی AHP-GP برای انتخاب تأمین¬کنندگان و میزان قطعات هر یک به¬کار رفته است، می توان گفت که بده¬بستان بین عوامل کمّی و کیفی برای ارزیابی تأمین¬کنندگان در نظر گرفته شده¬است و از این منظر می توان به نتایج این روش اعتماد کرد¬.
منابع
استدلر¬، هارتموت و کیگلر¬، " مدیریت زنجیره تأمین و برنامه¬ریزی پیشرفته " ، ترجمه : نسرین عسگری¬، رضا زنجیرانی¬فراهانی¬، تهران¬، انتشارات ترمه، 1379¬.
قدسی¬پور سید¬حسن¬، " فرایند تحلیل سلسله مراتبی " ، تهران ، انتشارات دانشگاه صنعتی امیر¬کبیر¬، چاپ ¬چهارم ،¬1384 .
مهرگان محمدرضا ، " پژوهش عملیاتی پیشرفته "¬، تهران¬، نشر کتاب دانشگاهی¬، چاپ اول¬، 1383¬.
Ching-Chow Yang ,Bai-Sheng Chen ," Supplier selection using combined analytical hierarchy process and grey relational analysis" , Journal of Manufacturing Technology Management 17, p. 926-941, 2006.
Ezgi Aktar Demirtas , Özden Üstün , " An integrated multi objective decision making process for supplier selection and order allocation " , omega the international journal of management science , ** , pp . **** .
Ferhan C. ebi , Demet Bayraktar , “An integrated approach for supplier selection “ , Logistics Information Management , Volume 16 , pp. 395-400 , 2003 .
Ge Wanga , Samuel H. Huangb , John P. Dismukesa , " Product-driven supply chain selection using integrated multi-criteria decision-making methodology " , Int. J. Production Economics , 1-15 , pp . 2004 .
Leonard Fortuin , Mynt Zijlstra , “Operational research in practice: Consultancy in industry revisited “ , European Journal of Operational Research , vol. 120 , pp. 1-13 , 2000 .
S.H. Ghodsypour, C. O’Brien, " A decision support system for supplier selection using an integrated analytic hierarchy process and linear programming", Int. J. Production Economics 56-57, p. 199, 1998. 2004 .
دانشجوی کارشناسی ارشد دانشگاه شهید بهشتی
محمدرضا امینیان
برنامه¬ریزی خطی آرمانی(Goal Programming)
یکی از روش¬های تصمیم¬گیری با اهداف چندگانه¬، برنامه¬ریزی آرمانی(GP) است که اول بار در دهه 1960 میلادی چارنس و کوپر ابداع کردند و ایگنیزیو و لی آن را توسعه دادند¬. این روش جزء فنون تحقیق در عملیات محسوب می شود و همان¬طور که از نام آن پیداست، در برنامه¬ریزی آرمانی تصمیم¬گیرنده برای هر هدف یک آرمان تعیین می¬کند¬. بر اساس تحقیق لئوناردو و مینت در سال 2000 ارزش افزوده تحقیق در عملیات برای مسائل عملیاتی و اجرایی به اثبات رسیده ¬است¬. به دلیل اهمیت تحقیق در عملیات و به¬منظور فعالیت در این زمینه¬، انجمن¬های حرفه¬ای در کشورهای مختلف به وجود آمده¬اند. در برنامه¬ریزی خطی آرمانی این توانایی برای تصمیم¬گیرنده ایجاد می¬شود که بتواند اهداف متضاد را به صورت معادله خطی تحت عنوان تابع هدف و از طرفی محدودیت¬های واقعی همچون بودجه خرید¬، میزان ظرفیت و غیره را تحت عنوان محدودیت¬های تأمین قطعات فرموله کند و با حل این مدل می¬تواند میزان قطعات دریافتی از هر تأمین¬کننده را طوری مشخص کند که بیشترین میزان بهینگی را فراهم آورد و میزان آرمان برای هر هدف را نیز بپوشاند¬.
تلفیق فرایند تحلیل سلسله مراتبی و برنامه¬ریزی آرمانی
انتخاب تأمین¬کننده در عمل به¬ دلیل وجود معیارها¬، روابط بین این معیارها(Trade off)¬، محدودیت¬های مختلف از جمله بودجه¬، ظرفیت و ... تضاد بین معیارها بسیار دشوار است. در این تحقیق با توجه به موارد مذکور یک روش تلفیقی از روش¬های تصمیم¬گیری چند¬معیاره و چند¬هدفه ارائه و همچنین تلفیقی از تکنیک تحلیل سلسله مراتبی و برنامه¬ریزی آرمانی برای در نظر گرفتن فاکتورهای کمّی و کیفی به¬منظور انتخاب تأمین¬کننده مناسب بررسی می¬شود¬. با توجه به این¬که انتخاب تأمین¬کننده یک مسئله چند¬معیاره است که فاکتورهای کیفی و کمّی را در¬بر می¬گیرد و بین این فاکتورها بده¬بستان وجود دارد، از تکنیک تحلیل سلسله مراتبی برای وزن¬دهی به معیارها و شاخص¬های ارزیابی استفاده می¬شود¬. از طرف دیگر به ¬دلیل وجود تضاد بین معیارهای انتخاب تأمین¬کننده و محدودیت¬های مختلف¬، انتخاب تأمین¬کننده مشکل¬تر می¬شود که در این تحقیق برای رفع این مسئله برنامه¬ریزی آرمانی در ¬نظر گرفته شده ¬است¬.
فرایند انتخاب تأمین¬کننده در این تحقیق به دو قسمت اصلی تقسیم می¬شود که متدلوژی تحقیق نیز براساس همین دو بخش اصلی ارائه شده¬است¬: 1 ) ارزیابی تأمین¬کنندگان 2) انتخاب تأمین¬کنندگان . در بخش اول¬، تأمین¬کنندگان فعال در شبکه تأمین می¬توانند با استفاده از شاخص¬های کمّی ارزیابی شوند که در این بخش می¬توان کلیه اوزان شاخص¬ها و معیارها را با استفاده از تکنیک تحلیل سلسله مراتبی به¬دست آورد¬. برای دستیابی به اهمیت هر یک از معیارها می¬توان از نرم¬افزار expert choice استفاده کرد¬. به منظور حصول اطمینان از صحیح بودن قضاوت کارشناسان در فرایند تحلیل سلسله مراتبی¬، نسبت سازگاری مقایسه¬ها حساب می¬شود؛ در صورتی که نسبت سازگاری بیشتر از 1/0 باشد، مقایسه¬های کارشناسان فاقد اعتبار مناسب است و مقایسه¬ها دوباره انجام خواهد شد و اگر نسبت سازگاری کمتر از 1/0 باشد، مقایسه¬ها از اعتبار مناسبی برخوردارند و می¬توان اوزان به¬دست آمده برای شاخص¬ها و معیارها را در مراحل بعدی به¬کار برد.
در بخش دوم با استفاده از داده¬های بخش اول و سایر محدودیت¬های شرکت¬، مدل انتخاب تأمین¬کننده فرموله می¬شود¬. محدودیت¬های مدل به دو قسمت تقسیم می¬شود:1. محدودیت¬های عادی 2.محدودیت¬های آرمانی¬.
محدودیت¬های عادی¬، بر پایه محدودیت¬های مالی، تکنولوژیکی و . . . قرار دارند که در این مدل، با توجه به بررسی وضعیت قطعه¬، قطعه¬ساز و خریدار مشخص و فرموله می¬شوند.
در محدودیت¬های آرمانی¬، خریدار خواستار آن است که مقدار به¬دست آمده برای یک معیار ارزیابی از سطح تمایل(آرمان) تعیین شده بیشتر و یا کمتر باشد که این سطح تمایل با نظرسنجی از رؤسا و مدیران آن شرکت به¬دست می¬آید.
با توجه به این¬که انتخاب تأمین¬کننده وابسته به نوع قطعه تولیدی قطعه¬ساز است و از طرفی معیارهای انتخاب تأمین¬کننده اوزان متفاوتی دارد¬، از اوزان به¬دست آمده برای معیارهای هر قطعه¬ساز به عنوان ضرایب متغیرهای آرمانی در تابع هدف استفاده می¬شود¬.
مقدار به¬دست آمده برای هر معیار ارزیابی نیز برای ضرایب فنی مدل به¬کار می¬رود. مدل برنامه¬ریزی¬شده درنهایت با استفاده از نرم افزار LINDO حل و نتایج به¬دست آمده، تحلیل می¬شود.
نتیجه¬گیری
بر¬اساس تحلیل نهایی می¬توان قطعه¬سازان برتر¬، میزان قطعات درخواستی از هر قطعه¬ساز و تغییرات میزان بهینگی تابع هدف در صورت تغییر هر یک از پارامترها¬، معیارها¬، اوزان معیارها¬، محدودیت¬ها و آرمان¬ها را مشخص کرد و با توجه به این موارد، بهترین تصمیم را گرفت. نظر به اهمیت بحث انتخاب تأمین¬کننده و تأثیرات آن بر عملکرد شرکت می¬بایست مدل¬هایی برای انتخاب تامین¬کننده استفاده شود که اهمیت نسبی و تبادل بین معیارها را در فرایند انتخاب تامین¬کننده در نظر گیرد. در بسیاری از مقالات¬، تکنیک تحلیل سلسله مراتبی برای حل این مشکل استفاده شده است و از آنجا که در این تحقیق، روش تلفیقی AHP-GP برای انتخاب تأمین¬کنندگان و میزان قطعات هر یک به¬کار رفته است، می توان گفت که بده¬بستان بین عوامل کمّی و کیفی برای ارزیابی تأمین¬کنندگان در نظر گرفته شده¬است و از این منظر می توان به نتایج این روش اعتماد کرد¬.
منابع
استدلر¬، هارتموت و کیگلر¬، " مدیریت زنجیره تأمین و برنامه¬ریزی پیشرفته " ، ترجمه : نسرین عسگری¬، رضا زنجیرانی¬فراهانی¬، تهران¬، انتشارات ترمه، 1379¬.
قدسی¬پور سید¬حسن¬، " فرایند تحلیل سلسله مراتبی " ، تهران ، انتشارات دانشگاه صنعتی امیر¬کبیر¬، چاپ ¬چهارم ،¬1384 .
مهرگان محمدرضا ، " پژوهش عملیاتی پیشرفته "¬، تهران¬، نشر کتاب دانشگاهی¬، چاپ اول¬، 1383¬.
Ching-Chow Yang ,Bai-Sheng Chen ," Supplier selection using combined analytical hierarchy process and grey relational analysis" , Journal of Manufacturing Technology Management 17, p. 926-941, 2006.
Ezgi Aktar Demirtas , Özden Üstün , " An integrated multi objective decision making process for supplier selection and order allocation " , omega the international journal of management science , ** , pp . **** .
Ferhan C. ebi , Demet Bayraktar , “An integrated approach for supplier selection “ , Logistics Information Management , Volume 16 , pp. 395-400 , 2003 .
Ge Wanga , Samuel H. Huangb , John P. Dismukesa , " Product-driven supply chain selection using integrated multi-criteria decision-making methodology " , Int. J. Production Economics , 1-15 , pp . 2004 .
Leonard Fortuin , Mynt Zijlstra , “Operational research in practice: Consultancy in industry revisited “ , European Journal of Operational Research , vol. 120 , pp. 1-13 , 2000 .
S.H. Ghodsypour, C. O’Brien, " A decision support system for supplier selection using an integrated analytic hierarchy process and linear programming", Int. J. Production Economics 56-57, p. 199, 1998. 2004 .
دانشجوی کارشناسی ارشد دانشگاه شهید بهشتی
محمدرضا امینیان
+ نوشته شده در یکشنبه ۲۹ فروردین ۱۳۸۹ ساعت 11:25 توسط هدا کشورشاهی
|